| MARA SAWZY RA HRÔLA SIENA SAIPAZINA |
|
|
|
| Written by Rev.C.Thaualei | ||||||||
| Sunday, 05 March 2006 | ||||||||
|
By Rev.C.Thaualei I. Biahmiapa. Yangon Mara Achakheina Py ta ei(95)na Seminar liata Mara sawzy ra hrola siena saipazina paper chyupa patôpatiana tovyu ei na piepa va ei ta Yangon Mara Achakheina Py nôpawzy nata atano semina a kia theipzy cho liata alyna bie rona chaipa ei cha hla ei. He paper liata chabuzy a tlychakapata ropa cha leipata keima pakha hmona tawta hmaokha ta pacha kho, rei pahmao awhpazy ropa dei a cha. He liata Mara sawzy ra hrola sie awhpa a cha ma? Che vei ma? Tahpa he rei a byu leipa a cha tahpa he atano Mara sawzy palôphaona va tlapa a cha thlyu awh. Chavata he paper ta a saipazi viana kao cha ra hrola siena he khei hawta eima tho khei via awh tahpa he a cha. II. Ra hrola sina âthaona. Atano Asia liata ra kha nata ra kha siepahlina he eima hno lâta 1920s nata 1930s rachho nata âlyu kawh ama ta. Eima chy via nota Aizawl , Lolei, Tlabo la laiba rai ama hria tahpa eima thei ty. He he India kho talaina hmôna 1947 khai taw châ awhta 1950s nata 1960s rachho taw a cha thlyu awh. Chatawheita, 1970s nata 1980s rakha tawta India (Mawra) , Phankant (Kachin), Maishung (Shan) nata a hropazy lata a hlaosana a vaw y lai. 1980s tawta Mara sawzy ta ra hrola (foreign) la raihria awhpata sie pathaopa a vaw cha. Marasaw he a vatlapata, 1907 liata Missionary vaw tlô ta zyna tawta khizaw nata a zaona vaw hnei pita, 1920s rachhô taw heta British ku ry la tla pita khizaw sawkha ryureina la tawta chysa hropazy nata a zaona eima vaw hnei pathao ta theipa a cha. Khizaw liata malu million (1) a tlotua chaipa khipipa cha Rawma (Rome) khipi cha ta B.C 5 liata vaw tlo ta, London he A.D 1800 liata tlo hra ta a ryu hlata million (1) a tlopa khipipa he 267 a vaw cha ba awh ama tah. He tlu khizaw a nanona chatlina liata khipi chhao a hneileipa khitawpa (rural community) eima cha tarawpata chi hropazy kô sa ta ama kaw sie phlie laipa kô zabi, kô sybi chyuta chhô liata khizaw nata a vaw zaopita ra hrola tai eima sie theina lâthlô he Abeipa eima Khazopa leipa maw sala pacha nga chhao a chhie vei. III. Ra hrola siena chhâpazy 1) Khizaw, Asia, Viara runana nata a syusana 2) O nata lyu rai khoda hawta hria thai leina. 3) Sawkha rai a hriapazy hlao a khi(kha-do) leina. 4) Achuna lâchha chieleina nata a chuna ma runa. 5) Sawkha rai hmona rairuna. 6) Sôpalina thai leina. 7) Eima ti nata tla, khi nata ra liata ngiary-tlaicha kawhpata khisa tôbôna paso â khao leina 8) Tliata liata Marasawzy khizaw nata eima vaw tyna. 9) Mara sawzy khizaw a syusana eima kawh chadaina. 10) Krista vata ato taotheipa eima chana vata nata a hropa hlupi vata a cha . IV. Ra hrola sina kao (lathlo) zy. Radio liata thati ei daopa cha atano America liata Asia mozy, Africa mozy, Latin-America mozy hlupi y eita, tha nata za ta a hlaosapata a ypa ama hlu chai ama tah. Chysa chysa dei he a ei viapata Asia mo hry liata India, China, Japan, Pakistan thokha dei he sona/lathli ta raihriana ta a ypa ama cha tahpa a cha. Atano ra hrola siena kao vatlapzy cha: 1) Ahlaosana 5) Sawkha raihriana 2) Achuna 6) Sawkha a chaleipa rai (NGO) 3) Achhyna la a chuna 7) Awnano phu/py hropa liata raihria. 4) Khizaw la a chuna 8) Kao hropazy liata hrianazy a cha. V. Marasawzy ra hrola sienazi. Atano Asia chhô liata ra hrola sinazi a chyuta palasa tua si la. (1994) 1) Indonesia 800,000 3) Bangladesh 400,000 2) Philippines 600,000 4) Thailand 400,000 1980s tawta eima ra a siesaipa eima hlu kawh ba. Phankant, Maishung, Yangon nata khipi hropa lata asiepa hlu kaw ba pita, tahma Yangon liata ody 100 chôla eima cha hawh ba. Marapa tla khôla a ypa 1,000 chô eima cha ba thlyu awh. Thailand, Malaysia, Singapore, Japan, Korea, Canada, Australia, Norway, Denmark, America, Germany, China, India nata ra hrola a siepa 500 chôla eima cha hawh. A ei viapata India la a siepazy chaota cha 1000 chôla cha thlyu awh pita a zydua ta 3000 rachhô a cha thlyu awh. Chavata Myanmar la Marasaw 20,000 liata ra hrola asiepa 10.5% rachhô cha thlyu awhta, eima tlô ma leipa chhao eima kaw tlô laiba awh. He liata pacha peimawpa sakha cha 2001 liata Kerela State liata Yawata President pakha ta Kerela khôla eima chysa 200,000 y eita amozy heta eima economic he thata mia ama deichhy a ta. Eima hnola Journal sakha liata ei reipa cha Asia ra economic a chali kawhpata sie lyma awhta Philippines ra cha ra hrola asiepa ama chysazy paphaopa taka(phusa) vata ama economic hma a si lyma awh ama tah. Chavata atano khatai su eima tlôpa chhao eima chhôkha sanaw, khi nata ra chi nata pho, awnanopa my leipata tiama papua chyu awhpa he Khazopa pina tovyu ta pacha a byu hmeisei. VI. Ra hrola siena liata pacha/saipazi peimawpazy 1) Khipi a hneileipata khipipa, ra hmasie chaipazy lata sina liata palôrupa lâchha tlaichana eima hnei ma leina. 2) Ra nanopa hawta raihriana nanona vata tlaicha ma leina. 3) Chysa hropa (or) ra hropa phory (culture) nanona vata rairuna. 4) Taka(phusa) hmana eima chu/thai ma leina. 5) Chieleina nanopazy (HIV, AIDS) 6) Pari theipa chi nanopazy. 7) Eima khi nata ra, chi nata pho liata khisa tôbôna paso â khao leina. 8) Eima khi nata ra liata lyutao osana, a chuna, sawkha rai hriana, saipazi leipata khapa sawta reileina 9) Eima hrona cha ta eima ngiapa thabypa pacha leita, khopa dei pachana. VII. Bi pachhna (Ra hrola siena phahnai vianawpa) 1) Khi nata ra, ti nata tla lyutao osana ma pahnopasia via awhpa. 2) Ngiapana hrona liata hma thei via awhpa. 3) Sona a chuna paso, tlaichhai thai via awhpa. 4) Ra hrola he a thaipazy siena lâthlô tlua via awhpa. 5) Achu awhpa vata siena lâthlô tua via rili awhpa. 6) Sona ta ra hropa cha ta hma thei awhpata sie theina lâthlô tlua via awhpa. 7) Taka(phusa) tlua thai via, hma thai via, pacho thai via, raihria ta papô thai via awhpa. 8) Ra hrola siena liata taka dei cha leipata chysazy hroda, hriada, taka tluada hmada nata hrona eima typa zydua liata a chu a chhua awhpa. 9) Eima phana/yna su tawta eima ra nata eima chysazy my leipata kypacha mohô, deichy lyma awhpa he Khazopa piepa tovyu ta pacha awhpa. 02-03-2006
Powered by !JoomlaComment 3.26
3.26 Copyright (C) 2008 Compojoom.com / Copyright (C) 2007 Alain Georgette / Copyright (C) 2006 Frantisek Hliva. All rights reserved." |
||||||||
| Last Updated ( Sunday, 05 March 2006 ) | ||||||||
| < Prev | Next > |
|---|



