|
Moto châta Byhna
By Rev. L.B.Siama Philippines March 1, 2005
Athaona 12:1-3 ABeipa ta Abara hnohta,"Na rah tawhta nata na heihnawh tawhta nata na paw O tawhtapa puala, Rah ei cha pamosa awpa lana chata sie teh. Chatanachata phopi rôhnah ngaitapata cha tao aw na ta,byhna cha pie aw na ta, na moh ei parônah sa hra aw. Chatawhcha nâ cha byhna na cha aw. Byhna cha awtuhpa maih cha byhna awpa aw na ta, chhie cha satuhpa mai cha chhie ei sapa hra aw; nama liata khizaw pho to huhiepata ama y aw" tah ta.
1. Biehmiapa Rahto liata a paipatlahpa Mara saw zydua Beichaipa Zisu Krista Mohta samaw ei chahla ei. Marah rah liata thatihpha avaw tlôna cha 2007 liata kô 100 atloh ba awpa vata Mara Awnanopata Abeipa lata Alyna biereina Kô 100 Thatihpha Kyhchhi cha rônah ngasapata tao awpata a pachhuahpanoh hai no a cha. Atanoh liata Khazohpa bie achyhta pacha khoh awpata ei vaw tlypa cha, Kô 100 chhôh Ngiapana liata avaw sie hawpa Marapa cha keimo châta deita hroh khao leipata chyhsa to châta byhna cha ba awpa a peimawh tahpa bie he, Abraham nata Mara Missionary zy ngiapana tawhta sai awpata ei vaw tlypa a cha.
2. Abara ngiapana Abara awpata a y hlata Israel pho tahpa he y vei. Abara he Mesopotamia rah Ur khih liata a ypa chata nohthlapa achhypa ama cha. Cha hawhta nohthla achhypa chhohkha liata avaw laiseihpa Abara cha Khazohpa ta ano chyhsa ngachhihpa cha awpa nata ano kuphei cha awpata a aw. Abara awpata a ypa he mohropazy hlata asia viapa vata nata ahneirôh viapa vata cha hlei vei. A awtuhpa Khazohpa ta ano achhuahna pietloh thei nawpata akhohpa vata a awpa tlao a cha. Khazohpa awna to awpata aphuh kawpata Abara he awpa cha vei. Khazohpa ngiachhie, kyhpachana vata deita ta awpa tlao a cha. Khazohpa ta Abara a aw nota, bietaina chhaota a aw. Khazohpa bietaipa zydua hmôthei awpata cha Abara heta Khazohpa bie cha azyh awpa abyu. Athao 12:1-3 liata he hawhta eima hmô aw:
Khazohpa cha Abara a awtuhpa a cha. Abara leipa ta chyhsa siapa hluhpi Mesopotamia rah liata ama y aw. Ano hlata athai viapa, ahneirôh viapa nata aso viapazy ama y hôlô aw. Chahrasala Khazohpa ta chazy cha aw hlei vei. Abara ta Khazohpa apahno hlata Khazohpa ta Abara a pahno haw. Zisu ta apachupazy hnohta "namo ta na tlyh vei ei chi, keita tlao ei cha tlyh ei, nama pathei thei nawpata"(Zawhana 15:16), atahpa hawhta Khazohpa ta Abara he atlypa a cha. Abara cha moto châta byhna cha awpata a aw (Athao 12:2) hawhta, Pachtuhpazy cha thei hluhpi pathei thei nawpata (byhna cha awpata Bei Zisu ta a aw (Zhn 15:16),Awnanopa cha moto châta byhna cha awpata Khazohpata miah a awpa a cha. Cha cha keimo eima phuhpa vata cha vei. Khazohpa ngiachhiena a cha.
Abara hnohta tao awpa biepiepa a cha Abara cha chyhsa to châta byhna cha awpata awpata a y no ta, Khazohpa ta a hnohta bie a pie. "Na rah, na chiheih, nata na paw ochhôh tawhta pua teh, rah pamosa awpala cha sie teh". Pua, sie tahpa he y molo leina, yna su a pasiena a cha. Khazohpa bietaihpa hmô thei nawpata ytyhna su tawhta a pasie awpa abyuh. Abara cha apaw nata achhôhkha y na Ur khih cha pua sai ta, asie beileina Kana rah lata a sie. Bei Zisu cha Paw ku chala lata atyuna Vasu rônahpa thyusaipata khizaw lata azu. Mara Missionary Vaili mapaw nata Vaili manô zy cha London khihpi siesaipata Mara rah Saikao khih ama vaw ngia. Nô nata Paw, chhôhkha sanaw rinôzy he kyhpacha kawpa ama cha nota chhao, siesai awpa abyuhna daihti hluhpi a y. Atanoh Rahto liata apaipatlahpa Mara sawzy ta Mara rah puasaipata Rahropa liata eima ypa he Khazohpa achhuahna a y thlyu aw, tahpa eima pacha awpa ei khoh. Eima rah eima puasaipa vata nata chihro phohropazy eima hneipa vata Mara rah/sawzy kyhpacha vei tahna cha hlei vei. Khazohpa achhuahna dei achu thai awpa abyuh aw.
Abara hnohta bietaihna piepa a cha. Khazohpa biepiepa hawhta Abara ta atao khiah cha, he hawhta byhna vaopa a cha aw. 1. Phopi rônahpata taopa a cha aw ( 12:2a) 2. Byhna piepa a cha aw ( 12:2b) 3. Amoh parônahsapa a cha aw (12:2c) 4. Byhna a cha aw ( Moto châta byhna a cha aw ) (12:2d) 5. Abara byhna a awpa maih, byhna piepa a cha aw (12:3a) 6. Chhie asapa maih, chhie sapata a y aw (12:3b) 7. Ano liata Khizaw photo huhiehpata ama y aw (12:3c).
He bietaihpa zydua hmô thei nawpata, Abara cha akhih,a chyhsa, apho, chiheihpa nata unawhzy a puasia tua awpa abyuh. chatawhta Khazohpa biepiepa hawhta rah taihpa lata ngiapana ta asie awpa abyuh. Asie nawpa lasie chhao pahno vei. Chahrasala, ngiapana ta asie. Hebrai arohtuhpa ta, "Ngiapana ta Abara cha asie nawpa chhao pahno leipata Ur khih cha puasaipata rah taihpa cha a pangai (Heb. 11:8) a tah. Khazohpa byhna to awpa ta ano biepiepa zyh awpa a peimawh.
Khazohpa cha bietaihpa hawhta ataotuhpa a cha Apostol Pity ta "Abeipa cha a bietaihpa kyh liata anainô sô vei" (2Pity 3:8) atahpa hawhta Abara hnohta bietaihpa cha pakipata a y haw.
8. Abara moh cha Abaraha (phopizy paw) tahpa ta nata Sarai chhao cha Sarah (Phopizy nô, abeizy nô) tahpa ta moh pathlaipa ama cha (Athao 17:4, 15). 9. Abaraha tawhta Israel phopi cha avaw puapa vata ano cha phopi ta taopa a cha haw. 10. Abaraha pathla tawhta avaw pipa Zisu Krista vata Khizaw cha huhiehpata y ta, Zisu Krista cha moto chata byhna avaw cha thei nawpata Abaraha chhao cha, byhna awpa a cha. 11. America (USA) he khapava ta e atanoh taih Israel chha a cha nga thlah haw? Athao 12:3 bie va heta a cha. Abaraha liata beitaihpa he atanoh taihta pakipata a y lyma thlahapa vata Khazohpa Bie liata bietaihpazy he pakipata a y lyma tahpa miah a apatheisa kaw.
3. Mara Missionary zy kha: Khazohpata Abaraha cha phopi paw cha awpa nata moto châta byhna cha awpata awpa a chapa hawhta, eima Missionary Vaili mapaw, Vaili manô zy heta Marapa Nôpaw cha awpa nata Mara sawzy châta byhna cha awpata London khihpi tawhta Marah rah lata tuapa ama cha. Eima Missionary zy he keimo châta byhna ama chazie he hawhta vaw palasa ei sila:
Mara (a) Lakher Pioneer Missionaries
1. Rev. Reginald Arthur Lorrain 1907-1944 2. Mrs. Maud Louisa Lorrain 1907-1960 3. Mrs. Maud Louisa Marquerite Tlosai Lorrain 1909-1968 4. Miss. Gladys Ramsey 1921-1928 5. Miss. Yule Mark 1923-1924 6. Rev. Albert Bruce Foxall 1928-1977 7. Miss. Gorst 1928-1929 8. Miss. Irene Hadley 1928-1934 9. Mr. Jelly with his three children 1931- (Mary, Susan, and Johnny) 10. Miss. Violet Lorrain Foxall 1938-till now
Missisonary zy chakaona peimawhpa thokhazy:
1905 Feb 11 : Rev. Reginald Arthur Lorrain ta London liata Lakher Pioneer Mission a padua. 1907 Jan 18 : The Rev. & Mrs. Lorrain zy London puasaipata Mara rah ama pangaina noh 1907 March : Eima missionary zy Baptist Missionary Society station yna Lôlei ama tlô noh 1907 Sep 26 : Marah rah Saikao ama tlô noh ( Thatipha tlô noh) 1908 : Marah A. Aw Y B Ch, ama tao. Saikao liata Mission siku ama padua. 1909 Sep 18 : Louisa Marquerite Tlosai Lorrain ( Vaili nô) pina noh ( Saikao liata) 1910 Sep 16 : Mara Kriszyh tuachaina noh ( Puhpa Thytu ) 1911 : Krizy tuapa panona ( Chiahu of Tisi ) 1912 : Five years in Unknown Jungle tahpa chabu Revd. R.A. Lorrain ta aroh: Thatihpha Zawhana palie khaipa acha. 1914 : Mara Krizyh tuapa pathôna Satlia Laila (Mara poet) Mara local church padua tua chaina ko (Saiha) 1915 : Krizyhpa mo 24 ama tlohna kô: Awnanopa Mohta Novah Pathaihpa pakia tuachaina kô : Krizyhpa Hawsai ama hlatuachaina kô: Mara Krizypa mo 6zy ta bati pachasapa ta ama tua chaina kô 1919 : Biehrai thiehpa bu 22 palie khaipa chata abu ta papuapa a cha. : Hlazy chabu nata Zawba chabuzy paliepa a cha. : Hla nawbaw 174 a ypa Hlabu papua tuachaina kô a cha. : The Louisa Lorrain Memorial Press hneituana : Krizyhpa 98 ama cha haw. : Miss Gladys Ramsey ta missiona avaw pazao. 1923 : Miss Yule Mark ta missiona avaw pazao. : Mr. Nyusa ,Mara evangelist hmiatua chaipa rai piena 1924 Oct 28 : Pakhypi (Conference) hmiatua chaipa Saikao liata hneipa a cha. 1927 Jan 8 :Krizyh tuapa pathona St. Laila Saikao liata a thi.Athi nota ahneichhohpa Rs. 20 he Khazohpa lata a pie. 1928 : Bihrai Thiehpa Mara reihta papuapa a cha. : missionary Rev. Albert Bruce Foxall ta LPM avaw pazao. : Miss. Gorst and Miss. Irene Hadley chhao Mission ama vaw hria. : Miss. Tlosai Lorrain nata Miss. Hadley zyta Pre-school nata Chanô siku ama padua. 1930 : Krizyhpa Maluh 1000 ama vaw tloh haw. 1931 : Mr. Jelly nata a saw pathô: Mary, Susan and Johny chhaota Missiona ama vaw pazao. 1934 : Mara pastor hmiatua chaipa ta Rev. Nyusa chahnaopa a cha. : The Rev. Albert Bruce Foxall nata Miss Tlosai Lorrain ama hnei. 1937 May 12 : The Rev. R.A. Lorrain was conferred the Coronation Medal by the Governor of Assam, Sir Robert Reid on the occasion of the coronation of King George. 1938 May 24 : the American Baptist Church Mission nata Lakher Pioneer Mission zyta rahrina kyh rei awpata Dawlei khih, Pakao chava liata ama tyh. Mr. Naylor, the Deputy Commissioner of the Chin Hills District ta chairman ta a chakao. The LPM vyuhpata Rev. Lorrain nata Rev. Lorrain-foxall zy halo eita, the ABCM tawhta Dr. Cope and Dr. Strait anma hlao. 1938 : Miss. Violet Lorrain Foxall (Vaili) pina noh 1944 Feb.1 : Rev. R.A. Lorrain athi. Mission, Saikao liata pabupa a cha. 1946 : Ms. Maud Louisa Lorrain hnohta moh phana the Kaiser-I-Hid Silver Medal. Piepa a cha. 1951 : Biehrai Parohpa zydua palie khaipa a cha haw. : Mara Krizyhpa Halbu hla 255, choruse 46 nata Thlachhana chabu papuapa a cha. : Pity chhopasiana chabu papuapa a cha. 1951 May 10 : Krizyhpa Nô Py (KNP ) paduapa a cha. 1956 March : Mara Holy Bible papuapa a cha. He he Mizo Bible a pua hla kô 3 na liata a cha. : Marapata Biehrai achu tua chaina kô ( Rev. Teitu) Cherrapunjee College. 1957 Sep26 : The Maraland Gospel Jubilee Kyhchhi, Sabyhpi. : Mararah cha Krizyhpa rah cha ta, Immanuel rah a cha haw. 1960 March : Lakher Pionner Church ( Lakher Christian Church) tahpa he Lakher Independent Evangelical Church (LIEC) tahpa ta pathlaipa a cha. 1960 May 23 : Mrs. Maud Louisa Lorrain ( Vaili manô) athi. Saikao liata pabupa a cha. 1967 : Lakher tahpa moh he Mara Independent Evangelical Church (MIEC) ta pathlaipa a cha. 1968 : Mrs. Albert Louisa Marquerite Tlosai he cancer pasana ta Christian Hospital in Ludhiana, Punjab liata athi. 1985 May 1 : The Mara Evangelical Church cha Myanmar Council of Churches member a cha. 1989 : The MEC cha the Christian Conference of Asia (CCA) member a cha. 1993 : The MEC cha the World Alliance of Reformed Churches (WARC) member a cha. 2001 Feb 3 : The MEC cha World Council of Churches (WCC) liata Associate Member a cha.
: Mararah Gospel Centenary (Sabyhpi)
Khazohpata R.A. Lorrain hmapata Mararah liata thatihpha chi avaw pabu. Thatihpha cha Mara sawzy byhna tona hnawh a chapa vata eima Missionary zy he eima byhna tona hnawh ama cha hra. Mara châ, Mara Biehrai, Hlabu nata hmasiena to zydua he Krizyhna tawhta avaw thaopa a chapa vata R.A Lorrain he Mara Abaraha a cha. Athaona 12:1- 3 bie he Abeipa ta R.A Lorrain hnohta areipa hawhta pacha sila, eima pacha chhei na ta pangiasa vana. 4. Mara Krizyhna.
R.A. Lorrain ta Mara rah cha "Pahnopathei leipa Lyurahpa" (Unknown Jungle) hawhta reih ta, cha rah liata Thatihpha cha tlah a aw khei. 1957 Mararah Thatihpha tlôna kô 50 atlohna daihti liata Mararah cha Krizyhpa rah ta phuahpa a cha haw. Krizyh leipa Marapa y khao ma pi. Chavata eima thlahpa nôpaw hmiatuapazy ta Mararah cha "Immanuel rah" ama vaw tah tyh. Mara Krizyhna (Mara Christianity) chhôh liata vaw pihta, alaiseihpa Chhathie Mara saw zy heta Thatipha Byhna theilapazy eima cha. Hawhrawh hropa ta eima reih khiahla, Khazohpa Ngiachhiena chhôh liata Byhna awpata a ypazy eima cha. Eima Myanmar politics achôh leina nata pasipasawh taolana vata 1990 tawhta Marapa sawzy cha rah hropa liata paipatlahpata ama y pathao haw. Kha hlata apaipa y hra eisala, mochyhta ama cha. Atahma rahropa liata Marapa a ypa he mo (600) rachhoh ama cha aw (asiapa ta pahno leipa nata a pahnopa nama y khiah, vaw pado ula ei ly kaw aw). Marapa ta châ athaipa eima hnei tlakaihpazy cha rahropa liata ama y khai haw.
Myanmar Mara ta khihpi ahnei leipa vata (Sasy ryureipata amohô theina :autonomous) châ athaipazy atyuna su y vei. Siku Hyutuhpa tah dei leipata cha Sawkha rai lai a hriapazy châta raihriana su y hra vei. Chavata rai laipa ahria thei awpa nata athai sohpa zydua cha Mararah Khôtho liata ama y khai haw. Mararah heta châ athaipazy pachana piena, raihria patôhpatia kheina he angiah hmeihseihpa a cha. MSA moh rona châbu laipa liata degree alapazy kô tato ama pôh via lyma. Chahrasala chazy cha Mararah lia y vei ei. Khôtho ama pua khai haw. Mararah liata siesaipata a ypazy cha, Mindat takô chaba ta nohto ta lyu liata niepa atluapa nô nata paw machapazy, thaza hnei chhôhpa zydua pachhita raihria tarawta palyupalihna a hlao leipa Mara chanôzy, rahhropa pua awpata baotuhpa ahnei leipa Mara satliazy nata slipper ri alyu leipa akypa thatihpha achhopazy he ama cha. Na yna rah tawhta Marah rah la aheihla, sai tua rai. Marah rah liata a ypa a hy e na palôh liata ala?
Abaraha zy, R.A. Lorrain zy nata Mara Krizyhnazy vaw sai heih tua ma y. Abaraha pathlapa Israel pho cha Zenitaizy pakhaihsa awpata awpa a cha (Is. 42:7). Chahrasala kô hluhpi cha rah taihpa Kana rah liata pahra vei ei. Khizaw kaoki paipatlahpata ama y (I Pity 1;1-2). Ama paiptlahna liata Khazohpa achhuahna a y. Cha apaipatlahpazy chôta ABeipata he hawhta areih. Namo châta hmo achhuahpa ei hnei (I have plan for you), Nama hro parao nawpa cha leipata (not to harm you), hro pahneirôhsa awpa (but to prosper ) Hnabeiseihna pie awpa (to give hope) nata Hmiala daihti khaihphapa (to have a bright future) zy a cha, atah. (Zer. 29:10-14). Thlahpa liata R.A Lorrain sawzy chhao atahma khizaw kaoki ta paipatlahpata eima y haw. He he Khazohhpa ryhraona nata khokheina ahlaopa vata a cha aw. Israel sawzy hawhta Khazohpa raopa daihti liata Mara rahla chhipa khuapa cha aw eita, rah cha ama paduapa a cha. Marapa zy heta ama yna maih liata moto châta byhna cha thei awpa he Abeipa mohta eima tei lyhlia awpa apha aw.
5. Bie pachhana. Mara Krizyhna cha R.A. Lorrain chakaona theila a cha. Abaraha cha Israel nata khizaw pho zydua chata byhna cha awpata awpa a cha. R.A Lorrain cha Mara Phopizy paw nata Mara Abaraha cha awpata awpa a cha. Marapa cha sasyh châta deita hroh leipata moto châta byhna cha awpata awpa a cha. Rah to liata paipatlahpata y hrasala, a yna su tawhta Khazohpa nata Marah khihnarah châta a hria lyma awpa a cha. Khizaw kaoki liata a ypa Marapa heta kheihawhpa kao liata e Marah rah châta byhna eima cha aw? 2007 Maraland Gospel Centenary liata Diaspora Marazy heta kheihawhta eima hlao thei aw. "Abela cha athi haw. Chahrasala athi khai tawh chhao ta a hmotaopa chata atanoh taih bie areih nga thlah haw" (Heb. 11:4 paryhpa). Abaraha y khao vei. Chahrasala, atanoh taih chyhsa to hnohta bie areih nga thlah haw. R.A. Lorrain y khao vei. Chahrasala, atanoh taih Marapa hnohta bie areih nga thlah haw. Keimo rahropa liata a ypazy pi heta, Mara rah liata y khao ma pi. Chahrasala Mara rah liata a ypazy hnohta/vyuhta/châta bie eima reih thei thlah haw. Kheihawhta eima reih aw, tahpa deikua cha Khazohpa nata khuihnarah kyh eima pchanayzie hawhta a cha aw. Abeipa ta na hnohta y lyma sala, moto châta byhna cha awpata cha hmah lyma mawh sy. Amen.
|