MITCS Polls

Marapa Krizyna Ko 100 liata Chi Pho hropa hawta eima sosa na tama?
 

Login Form






Lost Password?
No account yet? Register
 
Rah Hneirohpa tawtah Rah Sipasa Chaipa chana Lathloh liah: BURMA RAH PDF Print E-mail
Written by Sasa   
Wednesday, 12 March 2008

Atahma chho zydua cha Forensic ama tapah, (Thina chhapa pahno thei nawpa nata chysa athi titah biebuapazy paryna kyh, athihpa ri cho liah tlaita achuna), Subject, studies ngalano daiti acha va heta, eirai zy avaw ma via kaw nata atahma hawta Burma rah duahmo, Discussion pana hawh tah he Article vaw roh thei awpah daiti eihnei thei vata eily kaw, he Article he asei kaw awh va heta apachapahriapazy chata acha via aw. He Article he achhuana nata achhopasialaina zydua chhao cha, Part III ahnei, atahma pa he Part I acha.

Pahno chiehpa hawta, Keima hawta hluvia cha Burma rah duahmo he, eima pahno mah leipa, ahlu kaw chy ngyu aw, hnola daiti liata cha, Burma rah he rah hneirohpa, ngoh nata lo-so pazy apuana rah tah vaw cha lai leima tah, atano daiti liah deikua cha, khizaw liah ta, rah riethei chaipa, rah phaleichaipa ta avaw cha haw, hnola daiti liah tah cha Burma rah he sawva zy, niedoh pazy,abie pakho, khothlah ngana taitah, manah-sah zy avaw papua typa, rah thloh kaw tyh pakha, atano daiti liatah cha, arah chysa zy  nodie pata vawsoh lai  batah, chakana rah nata hrie nata iah zy ta nokha tlaita asa nata athyu hlupi tah hrona avaw pahlei lai hawna rah ta acha haw, zahnia lia tlaita mia avaw paha sai hawpa hlasathai pa Thi Saih chhao he pavypi liatah thilona vatah athihpa hawta rei eita atano hmeisei ta khiala pavypi tlaleina vata athih tapa he cancer ta acha hrao leipa zy hecha, khizaw rah hropa lia zy cha thei awpah y khao taraw vei, Burma rah deikua, arah chho liatah mopathah chaipa pakha acha pa Thi Saih cheingei chhao cha pavypi tlaleina, ( pavypi thilohpa) na vata mia avaw pahasai hawno daiti liah heta pacha aru ta nata, taothai aru eita kaw pa acha.

Burma rah he, hlano daiti, British biehneina kuchho lia, avaopa ta vawcha laih ta, Khotalaina zy, avawhmo ba awpah no daiti lia zy khacha, khizaw, hmo-y-zi pahno thaipa, chysa sopa zy ta, vaw rei lai laina liata cha, atano, Taiwan, Singapore, South Korea rah zy nata avaw sosah kholai awpa ta, Khizaw tah avaw beisei laikaw pa rah acha, chasala atano Khizaw rah sipasa chaipa list liah ta, avaw tla haw, atahma hawta Burma rah avaw raorih laina thabyu pazy he, hnola ko 40s rachho liatah hmo avaw cha laipa zy heta mia achho pasia.

Burma rah ngala cha vei, atahma keima pahrana, rah, Armenia rah chhao he Russian ryureina (USSR) ku ryu liatah ko 70s chho tlai avaw y-pa cha eita, ko 20s eima vaw kho hawchiehpa liana khata Russian rah biehneina tawta khotalaina piepa ama cha, Russia biehneina ryu liata ama pahra no daiti liah heta, azawrah pa pahno tlah awpa zy, Zawpi zy tah pahno thai leina, achysa pa tlaitah, achhualeinona hneileina, thazeina hlupi, achhuana hneileipa malu hlupi ama poh lai va heta eikha takhupi tah Politics nata arah taopathih nawpa daiti ama vawtlo cha, hmo pha hlana tlalana hlupi ama vaw tyh hawpa acha.

Armenia rah cha, atano khotalaina eikhapi avaw tlo bao cha, politics vata athih holo eita, rah biehneina, dah ryupah, taotiana, lachha-chochah pahno hla tloh, pahno lila va tapa alikaw liata ama vaw-y laityhna na va heta rairuna hlupi ama ty haw, Armenia rah haw heta khizaw liata, rah thokha zy cha, chhithatuna nata uthei vianazy no-mao-na vata, rah hropa zy tawta atysai patah ama vaw cha laih ty hra, atahma chhao he Armenia rah cha  Presidential Election hnei eita, amo nata amo ahmothai leina va lilawta chysa 10 tlai thisai palo hy eita atahma he State of Emergency ryu liata eima y haino daiti ta acha, hmeiseita khiah la atahma hawpa duahmo zy he Armenia chysa zy ta ama tyh ngala awpah abyu taraw vei,m he hlata hmopha viapa, khochhi viapa ama hnei thei cheingei pa acha hla taraw.....

Achho bie eima ngiah hlatah achy tah ahawna hawta eihnei kho hy pacha, keimo Marasaw zydua chhao palorupasopa phao pata, sona hnei pata nata, hrona liah heta, achhuana hmeiseipa hnei pha via lai leima sila, politic eima tati ta chhao thotlah kawpa politic zy he hma khao leipa sila, "Rah chana..acha" eima tah ti ta chhao,  "Rah chata...." tapa ahawraw he hmachhei lei awpah achhua bei sila, International level paloru phao patah rah Politic zy he eima pacha khoh lai hra awpah ta chahrua chyu ei nata., atano Marasaw zy chhao rah hmasipa " Developed and Democratic" rah eima tlo lai haw bah, he hawpa rah hmasina na rah eima tlo lai titah, hrona liah ta, "reflect" na, eima tao lai awpah he, atano keima chhao tlai tah mia apahaopa acha, .Marasaw hluvia pahrana rah tah achapa, Burma rah , India rah phopa, ryureina, biehneina, thati zy chhao he, pahno tla awpa zydua hecha pahno lai hra awpah achhua bei ei su u;

Atano Marasaw hlupi rah hmasipa nata khiathyna rah eima tlo haw, hmo chhipa eima chu awpah chalei patah eima tlo laina rah lia maita hmophapa achutlapa, alatlahpa, eima rah chata hmoso pazy haw pa he kha eima chu lai leima awpah nata, chysa khotalaina thati zy chhao he arakha ta cha eima sai lai leima thai hra awpa he a pei maw kawpa acha, he liata rah hmasina na liata apahra pazy chata cha achuna education zy chhao he aluchaipa liata eima so lai awpah he hmo pathaina athaona acha vatah apeimaw kaw pata eima pacha lai awpah he arona kawpa hmosopa acha.

Marasaw thokha cha, taka phusa ngala he pacha pita sona thaina achu awpah zy he eima mei pa hawwty pa acha, hmeisei ta khiala, atano Marasaw zy he taka phusa eima tluachaima pa haw heta sona thaina zy he avaw tlua laipa chamaw sila, atano Mara rah duahmo he atano haw heta acha awpah rai, pangiasa vana, chavata he Burma rah duahmo arakha pata vaw roh pa lia heta pahno tla awpah nata achu tlaih awpa zy a y laka khiala hawlei pata achhie apha pahnona thaina hnei nachota he Article he reih awpah eima chhua bei aw.

Burma rah thati he arakha ta cha thati buh tawta zy eima thei holo ty, chasala avaw sivao- laina, phopa tah bie avaw reih laidah zy he pahno pa eima chy kaw chy thlyu aw, vatla pa hno khai hla pa hawta Burma rah cha , ko 120 eima vaw kho hawpa liana khata British Pheisai beipa Sir Prendergast ta Burma rah beipa hnochaipa Tibaw cha, aryureina bei dychhai tawta thyupathlata, 1948 ko tai tlai khata Burma rah cha British sawkhana kuchho liata avaopa acha.

Burma rah he 1885 ko taw khata Britsih sawkhana biehneina ry liata sopa achano daiti lia tlaih khata biehneina acha-ie- patah buaba na vawhnei hlu lai pa rah, arah chho taw tlai tah charia adyuhna a ei hlupi avaw dua laitah,  1948 ko khotalaina hmona daiti tai tlai khata ara chho liata charia adyuh na he adia bei leipa hawta rei thei pa acha, hmeisei ta khiala British Charia vawtlo hla, Burma rah bei pazy avaw bei laina rah he, chariapa hlupi hmatah avaw dyuh lai hra sala, atahma ta India rah Assam state taita vaw kawpa hawta phobah liata hmothei pa chata Nochhhi rah lata Asiam pa nata Thai rah taita aryureina he avaw kaw tyh pa hawta pahno pa acha, phopa hlupi rei awpah hnei kaw hrasila atahma chhathieh viapa liata pahno byu pazy he daiti pihlu via awpah eivaw chhua bei aw.

1988 ko, British Pheisai pata Burma beipa Tibaw biehneina avaw la hawna, ko 100  atlo na ko lia tlai heta, Burma rah zawpi zy cha, Pheisei abeina rah-sawkha cho liatah palo tlaleina vata lapi achhie eita, he lapi achhiena he, 1988, March thlapa, YIT liatah,a chuhaipa zy tawta athaotah, Burma rah chho zydua cha, mei palei hawtah avaw kha patlo laipa acha, he hawta adyrykawpa ta lathlo achhieh haipa siku hawti zy he sawkha pheisai naw ta patupkie eita, riot police motor chho lia tlai he chysa siku hawti 10 hlei cha ama vawthih haw, ama thina chha pa chhao he motor chho liata thlih chaha awpah hnei leina vata atopipa cha eita, taochhiena taothei khaoleina vata acha chai.

He hawtah achuhai pazy chota Pheisai patah ataochhie laina thati cha zawpi hnota patha lai leima tah, zawpi zy ta sawkha cho liatah ama hihana cha meipalei hawtah vawka pathao lai leima ta, Burma rah chho liata khipi viapa zydua liata zawpi palotla leina pamosa aw patah lathlo ama vaw chhi pazao, he daiti liaheta, Burma rah chho nata khotho la hmopahno via penaw zy Burma rah chocha pachana liatah cha, “he daiti he Burma rah liata Pheisai pa ryureina tawtah zawpi biehneina latah athlana, Burma rah phopa liata hmo avaw pahiena acha thei ngyu awna”  tapa tah hnabeiseina lai kaw pa a y.

Kheihaw pa ky rai rei sila, Burma rah thati nata azao pata acha khia cha, Ne Wi he meithai lei awpah chysa acha, Ne Wi he, Burma rah Pheisai avaotupa, zawpi zy vaw taochhi laita rah cha biehneina pualeikaw patah avawchhi tha laih leima ty pa acha, 1962 ko tawtah Burma rah cha Pheisai pa biehneina tah avaw chhithatupa cha, Ne Wi he acha.

Ara chho liatah hmo he hawta acha ngano heta, Ne Wi cha mapha pa asa tah, July 23,1988, liata, Burma rah chho pheisai uthei nawzydua, pakhypi aw chaima ta tah, he no daiti lia heta ahy hmah, pangiasa leina khola liata bie arei pa cha, Pakhypi avaw hlao pa khichhai zydua tah no-ah ta eita, thokha zy cha ama pahlaw pangala kaw, he no tah Ne Wi cha hohipa bie he rei hyh ta“  Burma rah ryureina, biehneina cha Pheisai pa ryu reina ryu liata chakhao lei pa awtah, Burma rah zawpi zydua tah paduapa sawkhana  acha bah awna,  Burma chysa zy cha phupy hlupi ta taopakhypa  Dimocrisi pi awpah acha bah aw” tapa ta aphuah chakhei thlah haw.

Ne Wi ta rei pazao leima hyh ta, "kei nata ryurei tupa nata pheisai beipa, hluvia cha ryureina dychhai tawta pathlapa eima cha hra awna" atah hy, Pakhypi avaw tlo pa zawpi zydua tah, he Ne Wi biereipa he no-ah ata leipa pakha hmatah y vei ei, tapa chhao records tah arei hra,  Pakhypi chhana liacha bierei hy tah " Burma rah Politic zy avaw chalih sai bah aw pata kei nata chakaotu zy tah phuahaw hraw si la, abyuna nata angiana kao liata cha Burma rah he eicha kao leima awna, Burma rah he paraopari na hawta avaw cha khiala ei vaw ngia pakhua thei hy awna"  ata pa lilaw hyh, abiereina dawka tawtah avawcho hla hetah "keima vyupa tah, Burma rah pheisai zy avaotu awpa cha  "Pupa Sei Lu"  he acha ba awna tapa aphua pa lilaw hyh", Pupa Sei Lu chhao ta he Ne Wi biereipa zydua he no-ah ata kaw hra pa acha.

He daiti liatah Ne Wi bierei pa zydua he zawpi tah zo hlei vei ei, ahohipa biena acha hy aw khacha ama ta hra, pachaitah achu hai pazy chhochhi cha tlao ama hao via hripa kha acha, YIT tawtah athaopa lathloh achhina cha zawpi nata achuahai pazy tah tao pazao leima eita, zawpi nata sawkha ryureitupa thokha zy oko taita tlo lai pata, achhana liata cha Burma rah palopa zydua tah raihria zydua atysai khai awpa tah ama vawry sa khai hawpa acha.

He daiti liata buana he, Khipi lia ngala cha lei pata khitaw nata thotlah khi la tai heta aziza he asah hmeiseipa acha, March thla, YIT tawtah lathlo achhi pathaopa acha pakha, August thlapa tai tlaita hnohla kuachachylei patah, achuna hai pazy chhithana ryu liata lathlo achhi pazao leima pa acha, Yangon, khipi liapahlo pa liatah, zawpi nata pachaita achuhai pa zy cha, ahmao pakhy chaima ta eitah, Pheisai ryureina chocha palo tla lei na zy cha phua pa ta natah, reina hnei leima pata,, mothlie chi nata thisai alo haw natai tlaita ama vaw palahah leima taraw.

July Thlapa liatah, Pakhy pi aw chaima tatah "Burma rah cha Dimocrisi pipa acha bah awna, Pheisai biehneina cha pachhasapa tah acha bah awna, tapa tah tla awkhei ngala pa Pheisai beipa zy pathipalo lia heta, ahripa-sata tah, hmochhiepa avaw ngia khei haw hyh tah,  August Thlah thaona, zala daw 11.30 pm, ra chho ta zawpi lathlo achhi ngahai penaw hnona chata, "O la, adie khai te u, a O la adi lei pata lathloh achhipa zydua cha  ahrona pahlei padiapa acha ba awna,  meithei ta kasaopa acha bah awna" tapa tah, ao-pyu-rei cha reiparosana ( loud speaker) tawta amoh pheisai zy popa tlaita pachiparyna pyu cha tla ama vaw awh khei haw.

Chasala lathloh achhieh ngahaipa zawpi nata achuhai pazy ta pheisai pa tah hrona la awpah taita pachhiparyna ao cha dikha tachhao china hnei hlei lei patah, kotalai awpah ta khopasana mei cha, hno asy hlei lei pata hmiala ato leima, he zah lia tlai heta pheisai zy avei eitah, lathlo achhi haipa zy cha meitheita kasao patah varopi hrona ama vawla hmeisei hawpa pa acha.

Lathloh achhiehpa zawpi zy cha thisai tah khupa ama vaw acha haw, atano ko 20 eima vaw kho hawpa lia hetah kha daiti notah,Lathloh achhie pazy thisai lathloh liata avaw loh laina zy kha, ahmo pazy ta rei ty eita,  “Yangon, khipi cha thisai tana asaih pahlie khai” tapa ta ama thei rili ty pa kha acha. Burma Pheisai pa pachana liata cha lathloh achhihpa zy arakha patah lathloh lia tlaita thita thisaih palopa ama cha khiala zawpi zy he chi aw eita O la, ama di khai aw tapa ama vaw pacha, chasala Khotailaina beisei patah, riapha kawpa ta lathloh achi ngala haipa zawpi zy chata Burma Pheisai pa saduthliena hawta palophao chachyta vei ei, thisaih amoh hmiako lia tlaita palo pa ama hmo na heta, lathloh achhipa hmiala asa laipa zy hla heta ahnola chhata acha pa zawpi zy heta “kei he rah chata ei thi tua awna” tapa ta hmiala ama vaw pua via liri laipa kha acha.

Ne Wi ta atlypa pheisai beipa Sei Lu ta, ataonawpa cha pahno khao lei khatah, Ne Wi biecha zy leima hyh ta, apheisai zy cha chysa hrona la via hy awpata biehneina  pi chha via hyh pa acha,  August thlathaona liatah chysa hrona ahraoleipa tatah hlupi ama la pa dei kha adaih tathai leipa eita, August 10  no avaw tlo cha, lorao kaw patah lathlo achhih ngahaipa Dawty nata Nurse, Achuhai penawzy hrona hlupi cha, lathloh ama chhieh haina lathloh lia tlai chata, meithei ta kasao leima hy eita he no he Yangon khipi liata lathlo zydua cha thisai tah avaw khu khaina na no kha acha,

He no lia tlai heta achy chai tah satho nata sa pali lie kaw, innocent hrona cha ahraoleipa lapa liah tah pachhasa pa cha hy eita, he no daiti liata ahmo pazy ta, he thisaih palona he, he hawh heta ama rei“ vaotaw, awtaw hawtana lathloh, achhie haipa zy cha lathloh lia tlaita chhawsaopa cha eita, taosaopa cha eita, achhana liatah adyuhna meitheita kasaopa ama cha”  tapa tah kha mia ama vaw chho lai tyh pa kha acha, keimo zy cha he ko lia he ta cha, ko 6  rachhopa, hawti eima cha chy va khata he daiti liatah hmo y zi, Burma rah chho liatah thisai achatlao patah atlo ngala pa kha eima vaw pahno thei tiarah leipa acha, atano tai heta he hawpa hmo raroh y ngaita ta pa zy he mia avaw chho lai theipa uthei tly ma, utah tly ma, eima vaw hnei leipa he, acha tala vadua eima cha hmeisei ta nata ngiachhi chhipa eima cha ngaita kawna zy chhao sasy eivaw hmo pasia lai hrapa acha, Marasaw zydua chhao pahno awpah hmo zy he cha arakha ta cha eima pahno lai hra awpah nata pahno cheingei awpah ta eima chhua lai hra awpa he apeimaw zi eivaw hmopasia kawpa acha.

August 13 no avaw tlocha, Ne Wi kutah, achahnaopa, Burma pheisai beipa, Sei Lu cha, zawpi hlupi thisai akucho liatah a y haw tapa sasy ta avaw pahnopasia haw tah, chi hawta,  thisai pari hawtah, pheisai beipa achana duahmo tawna chata a rai basai para bah awpah tah avaw phuah haw.

August 13, Sei lu, pheisai beipa chana tawtah abah khai pa na heta, lathloh liatah lathloh achhiepa zawpi zy athisao ngahaipa, pheisei zydua cha lathlo tawta ama y na su, pahranasu, camp la ngai khai,angia khai awpah ta order pipa ama cha, he no taw he ta lathloh liata zawpi zy “ vaotaw, awtaw hawta thilaina, thisaipalo laina” zy cha buakha likaw ta ama vaw pachalisai haw chy pa acha. He tlu pota acha pachhao heta zawpi nata achuhai pazy heta hnola dikha ta chhao asy chachei ta leikha eita, hnabeiseina cha diabei leipa tah hmia to papua leima patah lathloh achhina cha arari pa avaw kaw via lai leima pa acha, he no daiti lia heta mohlupi cha rei eita “ Burma rah pheisai pa biehnei na rah cha atano he mia akhosai haw tlaina, zawpi ta ahaw ngala pa Dimocrisi cha pipa eima cha bah tlai awna” tapa ta ama ngia rili laipa acha, chasala Burma rah zawpi zy khona nata achhuana cham thisaih hmapa nata palo lai patah ahaw ngapa acha chhao tah, pheisai patah apie khorai leipa deikua cha, atano keima chha liah tlai chhao hetaeima mohta hmopa haw pita nata eima nakhao tlaitah athei haw hrah..

Pheisai beipa, Sei Lu, biehneina achha pata natah norei leipa tah Burma President kuchakhie patah atly pa acha, Pheisai liatah, uthei naw zy tah, amo hmiapahno viapa, zawpi zy hihana buakha likaw chalisa chy awpa nata pheisai zy thisai vaw palo laipa zawpi zy doveithei nawpa chata, Maung Maung he, nama President vaw cha chy hla ma y, tapa tah achho hia eita, amy la pata MM cha Burma rah President acha haw tapa ama phuapa thlah haw, hawtipa eima cha nota otawtaw acha pitah, nama he paw cha aw chita, keima he no, eicha aw eima vaw talai no kha alyu kaw, rah rah kha President tlai ta, aw “ nama bah vaw chha hla cha ma y” ta hlapa cha no-ah chhi hmeisei pa nata araroh y hmeisei pa acha.

He hla viano ta cha ahy hmata ahy ma MM acha tapa chhao thei ngai lei kha eita,a biereipachhao pahno bei hra vei ei, chacha tah  President cha awpa tah ama vaw pary sa hla haw, President duahmo tawtah abierei tuana dah nata zawpi hnota hmotao achhuana areih pazy heta zawpi palophao lia angia ru khei hmi kaw pa acha.

"II part he daiti avaw roh pao viapa nata vaw pazao hyh awpah acha bei aw"

Sasa
YSMU
ARMENIA
Comments
Add NewSearchRSS
Write comment
Name:
Website:
Title:
UBBCode:
[b] [i] [u] [url] [quote] [code] [img] 
 
Security Image
Please input the anti-spam code that you can read in the image.

Copyright (C) 2007 Alain Georgette / Copyright (C) 2006 Frantisek Hliva. All rights reserved.

 
Next >